Wanneer je een verslag, een professionele e-mail of een rapport schrijft, leidt het werkwoord ‘faire’ altijd tot een concreet probleem. Je twijfelt tussen ‘fais’ en ‘fait’, verwart de lijdende vorm met de toekomstige voltooide tijd, en verliest tijd met controleren. Dit werkwoord van de derde groep is een van de meest gebruikte in het Frans, maar ook een van de meest onregelmatige. Het begrijpen van de mechanismen voorkomt fouten die slecht vallen in een formele context.
Voltooid deelwoord ‘fait’: de regel die elke twijfel wegneemt
De meest voorkomende valstrik is de twijfel tussen ‘fais’ en ‘fait’ in samengestelde tijden. We schrijven ‘j’ai fait’, ‘elle avait fait’, ‘nous aurons fait’, en nooit ‘j’ai fais’. De logica is eenvoudig: het hulpwerkwoord plus faire geeft altijd ‘fait’ met een t.
Deze verwarring komt van de tegenwoordige tijd, waar ‘je fais’ en ‘tu fais’ wel met een s worden geschreven. De hersenen associëren de eerste persoon met de eind-s, en transponeren deze reflexmatig naar de samengestelde tijden. Om eruit te komen, vervang je mentaal door een ander werkwoord van de derde groep: ‘j’ai pris’, niet ‘j’ai pris-e’. Het voltooid deelwoord heeft zijn eigen uitgang, onafhankelijk van de tegenwoordige tijd.
Dit principe is direct van toepassing op de twee vormen die ons interesseren. ‘A été fait’ gebruikt het voltooid deelwoord in een passieve constructie (hulpwerkwoord être). ‘Aura fait’ gebruikt het in de toekomstige voltooide tijd (hulpwerkwoord avoir). In beide gevallen vinden we voorbeelden van a été fait en aura fait die deze constante illustreren: de eind-t verandert niet, alleen de overeenstemming in geslacht en aantal kan variëren met het hulpwerkwoord être.
Onregelmatige vervoeging van het werkwoord faire in problematische tijden
We gaan de volledige tabellen die overal te vinden zijn niet uitrollen. Laten we ons concentreren op de punten waar de fouten reëel zijn.
Tegenwoordige tijd: de vorm ‘vous faites’
De stam verandert afhankelijk van de personen. We schrijven ‘nous faisons’ (met de stam fais-), maar ‘vous faites’ en nooit ‘vous faisez’. Deze onregelmatigheid geldt ook voor alle afgeleiden: défaire, refaire, satisfaire. We zeggen ‘vous satisfaites aux critères’, niet ‘vous satisfaisez’.
Een andere fonetische subtiliteit: in ‘nous faisons’ en in de imperfectum (‘je faisais’) worden de letters ‘ai’ uitgesproken als een doffe e, terwijl ze in ‘je fais’ of ‘vous faites’ als ‘è’ klinken. De spelling blijft identiek, maar de uitspraak varieert.
Toekomstige tijd en voorwaardelijke wijs: de stam fer-
In de toekomst laat het werkwoord faire zijn gebruikelijke stam volledig achter zich. We schrijven ‘je ferai’, ‘tu feras’, ‘il fera’. In de voorwaardelijke wijs: ‘je ferais’, ‘nous ferions’. De stam fer- vervangt fais- zonder uitzondering in de toekomst en in de voorwaardelijke wijs.
Subjonctif tegenwoordige tijd: de stam fass-
Een andere radicale transformatie: ‘que je fasse’, ‘que nous fassions’. We vinden deze stam alleen in de subjonctif tegenwoordige tijd. Het is een vorm om uit het hoofd te leren, omdat er geen afleidingsregel is die het mogelijk maakt om deze af te leiden.
Passieve vorm en toekomstige voltooide tijd: onderscheid ‘a été fait’ en ‘aura fait’
Deze twee constructies gebruiken hetzelfde voltooid deelwoord, maar hun grammaticale mechaniek verschilt. Ze verwarren de betekenis van een zin.
‘A été fait’: de passieve constructie
De passieve vorm wordt gevormd met het vervoegde hulpwerkwoord être, gevolgd door het voltooid deelwoord. ‘Le travail a été fait’ betekent dat iemand het werk heeft verricht, maar de nadruk ligt op het resultaat in plaats van op de auteur van de actie. Met het hulpwerkwoord être, stemt het voltooid deelwoord overeen met het onderwerp: ‘la demande a été faite’, ‘les rapports ont été faits’.
- ‘La réparation a été faite hier’: vrouwelijk enkelvoud, overeenkomst in -e.
- ‘Les essais ont été faits en laboratoire’: mannelijk meervoud, overeenkomst in -s.
- ‘Les corrections ont été faites avant la relecture’: vrouwelijk meervoud, overeenkomst in -es.
‘Aura fait’: de toekomstige voltooide tijd
De toekomstige voltooide tijd wordt gebouwd met het hulpwerkwoord avoir in de toekomstige tijd, gevolgd door het voltooid deelwoord. ‘Il aura fait le nécessaire avant vendredi’ drukt een actie uit die in de toekomst is voltooid. Met het hulpwerkwoord avoir, geen overeenkomst met het onderwerp: ‘elle aura fait’, ‘ils auront fait’.
De overeenkomst vindt alleen plaats als een lijdend voorwerp voorafgaat aan het werkwoord. ‘Les démarches qu’il aura faites’ krijgt een -es omdat ‘démarches’ (vrouwelijk meervoud) ervoor staat. De meningen variëren over de werkelijke moeilijkheid van deze regel, maar in de dagelijkse praktijk hebben de meeste zinnen in de toekomstige voltooide tijd geen voorafgaand lijdend voorwerp.
Veelvoorkomende betekenissen van het werkwoord faire in een professionele context
Het werkwoord faire functioneert als een alleskunner. In een schrijfsituatie winnen we aan precisie door te identificeren wat het werkelijk vervangt.
- Realiseren of volbrengen: ‘faire un rapport’ betekent het opstellen. In formeel schrift zal ‘rédiger un rapport’ altijd preciezer zijn.
- Een toestand veroorzaken: ‘faire peur’, ‘faire plaisir’. Hier speelt faire de rol van een semi-hulpwerkwoord gevolgd door een naamwoord.
- Een werkwoord vervangen dat al is genoemd: ‘Il travaille plus vite que ne le fait son collègue.’ Deze verbale herhaling is correct en voorkomt herhaling.
- Een factitieve constructie bouwen: ‘faire réparer la machine’ betekent vragen aan iemand anders om het te repareren. Het voltooid deelwoord ‘fait’ gevolgd door een infinitief blijft onveranderlijk in de factitieve constructie: ‘la machine qu’il a fait réparer’, zonder overeenkomst.
Dit laatste punt is een klassieker in dictees en grammaticatoetsen. De onveranderlijkheid van het voltooid deelwoord voor een infinitief in de factitieve constructie is bevestigd door de spellingcorrecties, wat de regel vereenvoudigt.
Het werkwoord faire blijft een veelzijdig hulpmiddel, mits je de onregelmatige vormen en de regels voor overeenstemming beheerst. Het onderscheid tussen ‘a été fait’ (passief, overeenkomst met het onderwerp) en ‘aura fait’ (toekomstige voltooide tijd, overeenkomst met het voorafgaande lijdend voorwerp alleen) dekt de grote meerderheid van de problematische situaties. Wanneer de twijfel aanhoudt, kan het vervangen van faire door een werkwoord van dezelfde groep helpen om de uitgang in enkele seconden te controleren.
